Wrzesień 1939 r. na Podlasiu we wspomnieniach

2020-09-17

Wrzesień  1939 r. na Podlasiu to historia dwóch najeźdźców. W Białej Podlaskiej  II wojna światowa rozpoczęła się 1 września po godzinie 6.00. Na niebie pojawił się samolot z czarnymi krzyżami - Dornier 17, który po wykonaniu lotu rozpoznawczego nad Podlaską Wytwórnią Samolotów i lotniskiem przyfabrycznym zrzucił na nią bombę zapalającą i zbombardował jej rejon. Bomby zrzucono także na bazę lotniczą w Małaszewiczach i Twierdzę Brzeską. W następnych dniach podlaskie miasta były kilkakrotnie obrzucane bombami. Bezpośrednie zagrożenie naszego regionu powstało 9 września, kiedy została sforsowana przez Niemców linia Bugu w rejonie Broku oraz linia Wisły w rejonie Góry Kalwarii.

13 września w Łosicach na południe od Siemiatycz, gdzie Niemcy rozbili tabory kolejowe i wysadzili w powietrze pociąg osobowy stojący na stacji, nie było już żadnej władzy, stało tylko 18 furmanek z rannymi żołnierzami, którzy czekali na pomoc lekarską. Tymczasem do Białej dojechał pociąg sanitariuszy nr 106 wiozący ewakuowanych żołnierzy spod Mławy. Zabrano z niego do bialskiego, a potem do międzyrzeckiego szpitala ciężko rannych. Z pomocą przy transporcie chorych przyszła młodzież bialskich szkół.18 września w Białej Podlaskiej pojawił się zwiad bojowy z oddziału rozpoznawczego niemieckiej 20 Dywizji Piechoty Zmotoryzowanej, ale już
21 września jednostki niemieckie zaczęły wycofywać się na linię demarkacyjną ustaloną w pakcie Ribbentrop – Mołotow, przewidującym m.in. rozbiór Rzeczpospolitej Polskiej.

17 września Armia Czerwona przekroczyła granicę polską, atakując oddziały Wojska Polskiego. 22 września jednostki sowieckie przejęły Brześć z rąk niemieckich, a 25 września w godzinach przedpołudniowych pierwsi bolszewicy pojawili się w Białej Podlaskiej, owacyjnie witani przez miejscowych kolaborantów. W Białej Podlaskiej na ulicy Brzeskiej (w rejonie Mleczarni) przygotowano bramę triumfalną, z transparentem powitalnym. Komenda miasta mieściła się w budynku przy Placu Wolności 24. Jednostki sowieckie do 28 września zajęły teren do linii Sokołów Podlaski – Siedlce – Łuków – Radzyń Podlaski – Parczew. Komitety rewolucyjne i czerwona milicja powstały nie tylko w miastach: Białej Podlaskiej, Międzyrzecu , Radzyniu, Janowie, ale i w wielu innych miejscowościach. Miały miejsce przypadki mordowania żołnierzy Wojska Polskiego (Wisznice, Porosiuki, Połoski, Kodeniec, Jabłoń).

28 września nastąpiła zmiana stref wpływów. Sowieci mieli wycofać się na linię Bugu. Okupacja sowiecka trwała do 12 października 1939 roku. W tym czasie Rosjanie zdążyli wywieźć cały sprzęt Podlaskiej Wytwórni Samolotów z Białej Podlaskiej oraz zapasy wojenne zboża z elewatora “Vinieta”. Ludność Podlasia poniosła również straty fizyczne. Sowieci wycofując się zabrali ze sobą uprzednio aresztowanych przedstawicieli polskich władz samorządowych i państwowych oraz internowanych oficerów – większość z nich nigdy nie wróciła do domów. 11 października 1939 roku do Białej Podlaskiej ponownie wkroczyły pododdziały piechoty niemieckiej. Rozpoczęła się trwająca blisko pięć lat okupacja niemiecka.

W zbiorach Działu Wiedzy o Regionie naszej biblioteki zgromadziliśmy wiele opracowań dotyczących września 1939 r. Są wśród nich nie tylko prace naukowe, ale  także pamiętniki i wspomnienia drukowane  w książkach oraz dostępne w formie niepublikowanej – maszynopisów, a nawet rękopisów. Część z tych materiałów prezentujemy czytelnikom naszej biblioteki na wystawie w holu budynku.  od 1 września do 10 października. Zapraszamy do obejrzenia wystawy, a wszystkich zainteresowanych przeczytaniem tych wspomnień, zapraszamy  do działu regionalnego!

 

Opublikowane przez: Administrator